Pırlanta Rehberi

Atölyemizde en sık duyduğumuz sorulardan biri bu. Kısaca: Her pırlanta bir elmastır, ama her elmas pırlanta değildir.

Elmas, doğada oluşan taşın adıdır. Pırlanta ise bu taşın 57 ya da 58 faset ile yuvarlak kesilmiş hâlidir. Bu kesim, taşa giren ışığı en güzel şekilde geri yansıtmak için geliştirildi. Günlük dilde oval, damla ya da prenses kesim taşlara da çoğu zaman pırlanta denir.

Kuyumcu vitrininde ise "elmas" çoğu zaman başka bir şeyi anlatır: gül kesim taşlarla yapılan, Osmanlı kuyumculuğundan gelen geleneksel takılar. Gül kesimde taşın altı düz, üstü küçük üçgen yüzeylerle kaplı bir kubbe gibidir; pırlanta kadar ışık saçmaz ama yumuşak, sıcak bir parıltısı vardır. Divanhane ve gül modeller bu geleneğin en bilinen örnekleridir. Sitemizdeki Elmas koleksiyonu da bu takılardan oluşur.

Elmasın hikâyesi 2.000 yılı aşkın bir süre önce Hindistan'da, nehir yataklarında başlar. Yüzyıllar boyunca yalnızca hükümdarların taşıdığı bir taştı. 18. yüzyılda Brezilya'da, 19. yüzyılın sonunda Güney Afrika'da bulunan yataklarla daha çok insana ulaştı.

Bilinen ilk elmas nişan yüzüğü 1477 yılına ait: Avusturya Arşidükü Maximilian, nişanlısı Burgonyalı Mary'ye elmaslı bir yüzük verdi. Bugün bildiğimiz pırlanta kesimi ise 1919'da Marcel Tolkowsky'nin, ışığı en iyi yansıtan oranları hesaplamasıyla şekillendi.

Bu hikâyenin İstanbul'da da güzel bir durağı var: Atölyemize birkaç dakika yürüme mesafesindeki Topkapı Sarayı Hazine Dairesi'nde, dünyanın en ünlü elmaslarından 86 karatlık Kaşıkçı Elması sergileniyor.

"Elmas" kelimesi, Yunanca "yenilmez" anlamına gelen "adamas"tan gelir. Doğadaki en sert madde olan elmas, bu yüzden yüzyıllardır dayanıklılığın ve sonsuzluğun simgesi olarak görülür.

Bir tektaşla yapılan evlilik teklifi, yıl dönümünde hediye edilen bir beştaş… Pırlanta, hayatın en özel anlarında "sonsuza kadar" demenin bir yolu. Nisan ayının doğum taşıdır; evliliğin 60. yılı da "elmas yıl dönümü" olarak kutlanır.

Doğal elmaslar yerin yaklaşık 150–200 km altında, çok yüksek basınç ve sıcaklıkta, 1 ila 3,5 milyar yıl önce oluştu. Parmağınızdaki taş, dünyanın en eski hediyelerinden biri.

Bir pırlantayı tanımak için dört özelliğine bakılır. İngilizce baş harflerinden dolayı bunlara 4C denir. Sistem 1950'lerde GIA (Amerika Gemoloji Enstitüsü) tarafından geliştirildi ve bugün dünyanın her yerinde kuyumcuların ortak dilidir.

• Karat (Carat): Taşın ağırlığı
• Renk (Color): Taşın ne kadar renksiz olduğu
• Berraklık (Clarity): Taşın içindeki doğal izler
• Kesim (Cut): Taşın ışığı ne kadar iyi yansıttığı

Güzel bir pırlantayı tek bir özellik belirlemez; önemli olan dördünün dengesidir.

1. Önce modeli seçin. Tektaş, beştaş ya da tamtur; model, taşın boyutunu ve sayısını belirler.
2. Kesimden ödün vermeyin. Parlaklığı en çok kesim etkiler; Very Good ya da Excellent kesim tercih edin.
3. Rengi altına göre seçin. Beyaz altında D–H, sarı ve pembe altında G–J renk güzel durur.
4. Eye clean bir taş çoğu zaman yeterlidir. Çıplak gözle temiz görünen bir taşta daha yüksek berraklığın farkı görülmez; VS2 ve SI1 iyi bir başlangıçtır.
5. Karatı parmağınıza göre düşünün. İnce parmakta taş daha büyük görünür. 0,90 ile 1,00 karat arasındaki fark gözle neredeyse seçilmez.
6. Sertifikasını isteyin. Bağımsız bir laboratuvar raporu, taşın özelliklerini güvence altına alır.

Sertifika, taşın bağımsız bir gemoloji laboratuvarında incelendiğini gösteren rapordur. Karat, renk, berraklık, kesim, ölçüler, floresans ve rapor numarası bu raporda yer alır. Birçok taşta rapor numarası taşın kuşağına lazerle yazılır; bu numarayı laboratuvarın sitesinde sorgulayabilirsiniz.

• GIA (Gemological Institute of America, ABD): 4C sistemini geliştiren kurum.
• HRD Antwerp (Belçika): Avrupa'nın önde gelen elmas laboratuvarı.
• IGI (International Gemological Institute): Laboratuvar elmaslarında en yaygın rapor.

Joy Pırlanta'da her parça Joy sertifikasıyla teslim edilir. Doğal pırlantalara HRD ya da GIA, laboratuvar elmaslarına IGI raporu eşlik eder.

Laboratuvar elması (lab grown), doğal elmasla aynı maddedir: Saf karbondur, aynı sertlikte ve aynı parlaklıktadır. HPHT ya da CVD yöntemiyle birkaç haftada üretilir ve doğal elmastan ancak laboratuvar cihazlarıyla ayırt edilebilir.

İkisini ayıran şey kökenleri ve nadirlikleridir: Doğal elmas milyarlarca yılda yerin derinliklerinde oluşur; laboratuvar elması kontrollü bir ortamda üretilir. Laboratuvar elması zirkon ya da moissanit gibi bir taklit taş değildir; raporunda "Laboratory-Grown" ibaresi yer alır.

• Pırlantanızı ılık su, birkaç damla sabun ve yumuşak bir diş fırçasıyla temizleyin; tüy bırakmayan bir bezle kurulayın.
• Çamaşır suyu ve havuz klorundan uzak tutun; bu kimyasallar altına zarar verebilir.
• Spor yaparken, ağır işlerde ve temizlik sırasında çıkarın. Krem ve parfümü takmadan önce sürün.
• Pırlanta diğer takıları çizebilir; takılarınızı ayrı bölmelerde saklayın.
• Taşı tutan tırnakları yılda bir kontrol ettirin. Temizlik ve tırnak kontrolü için atölyemize her zaman uğrayabilirsiniz.